Osuszył kościół, pomagał załatwiać sprawy w cukrowni i wsparł uniwersytet w Ujeznej. Niezwykła historia proboszcza z Przeworska

Muzeum w Przeworsku przypomina postać ks. Leona Gondelowskiego

W ramach cyklu historycznego „Pokój ich cieniom. Za bramą przeworskiego cmentarza” Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy przybliżyło biografię ks. Leona Gondelowskiego – wieloletniego proboszcza parafii pw. Ducha Świętego w Przeworsku, społecznika i gospodarza, który przez trzy dekady kształtował życie religijne, edukacyjne i kulturalne miasta. Autorem opracowania opublikowanego w piątek, 20 listopada 2026 roku, jest Szymon Wilk.

Postać kapłana spoczywającego na tzw. Starym Cmentarzu w Przeworsku to przykład duszpasterza, którego aktywność wykraczała daleko poza mury świątyni – od ratowania zabytkowej architektury bazyliki, przez wspieranie oświaty na wsi, aż po codzienną pomoc mieszkańcom w załatwianiu spraw w urzędach czy miejscowej cukrowni.

Od Sanoka i Bieszczadów po Pantalowice i Przeworsk

Ks. Leon Gondelowski urodził się 29 marca 1865 roku w Sanoku. Po zdaniu matury w Jaśle (1886) ukończył Wyższe Seminarium Duchowne w Przemyślu, gdzie 20 lipca 1890 roku przyjął święcenia kapłańskie w tamtejszej katedrze.

Zanim na stałe związał swoje życie z Przeworskiem, pracował w kilku parafiach diecezji przemyskiej:

  • Rymanów (1890–1895): jako wikariusz ks. Antoniego Koleńskiego łączył posługę duszpasterską z pracą społeczną – założył m.in. Koło ministrantów oraz angażował się w ruch trzeźwościowy
  • Turka w Bieszczadach (od września 1895 r.): posługiwał w rozległej parafii, docierając do wiernych w ponad 80 miejscowościach
  • Pantalowice (1900–1906): pełnił urząd proboszcza; po pożarze drewnianego kościoła doprowadził do ukończenia i poświęcenia nowej świątyni w 1902 roku
Muzeum W Przeworsku Przypomina Postać Ks. Leona Gondelowskiego

Trzy dekady na czele przeworskiej fary i odnowa świątyni Bożogrobców

Z Przeworskiem ks. Gondelowski zetknął się najpierw jako wikariusz w latach 1897–1900, natomiast 1 lipca 1906 roku objął urząd proboszcza parafii pw. Ducha Świętego, który sprawował aż do śmierci. Od samego początku dał się poznać jako znakomity gospodarz i odnowiciel dawnej świątyni Bożogrobców, finansując wiele przedsięwzięć z własnych środków.

Wśród najważniejszych prac zrealizowanych w kościele i jego otoczeniu znalazły się:

  • wywiezienie z placu kościelnego kilkuset fur ziemi, co pozwoliło skutecznie osuszyć mury świątyni
  • dobudowanie dwóch przedsionków prowadzących do naw bocznych
  • ułożenie marmurowej posadzki oraz odnowienie ołtarzy
  • wyposażenie kościoła w nowe ławki, konfesjonały, organy pneumatyczne oraz dzwony
  • odmalowanie wnętrza świątyni w ostatnich latach życia proboszcza

Wsparcie dla oświaty, parafian i dzieci wymagających szczególnej troski

Choć ks. Gondelowski nie uważał się za wybitnego mówcę z powodu słabego głosu, do każdego kazania przygotowywał się niezwykle starannie, spisując je ręcznie aż do ostatnich lat życia. Z ogromną cierpliwością prowadził katechezę, każdego roku przygotowując do pierwszej spowiedzi i Komunii Świętej również dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Organizował także misje parafialne i rekolekcje dla inteligencji.

Mieszkańcy zapamiętali go jako człowieka przystępnego i niezwykle uczynnego – osobiście udawał się do urzędów, przeworskiej ordynacji czy cukrowni, aby pomagać parafianom w załatwianiu ich spraw. Był również mocno zaangażowany w rozwój edukacji: pełnił funkcję przewodniczącego miejscowych Rad Szkolnych oraz zastępcy inspektora w Radzie Powiatowej Szkolnej, a także hojnie wsparł finansowo powstanie i przygotowanie siedziby Katolickiego Uniwersytetu Ludowego w Ujeznej.

Ostatnie lata i pogrzeb z udziałem 60 kapłanów

Mimo otrzymanych godności – papieskiego prałata domowego oraz kanonika honorowego kapituły katedralnej – pozostał człowiekiem skromnym i ascetycznym. Przez niemal dziesięć lat zmagał się z postępującą chorobą objawiającą się bólami i zawrotami głowy, drżeniem rąk oraz ogólnym osłabieniem, zachowując jednak pogodę ducha i oddanie wiernym.

Zmarł 25 kwietnia 1936 roku po ataku paraliżu. Trzy dni później, 28 kwietnia, spoczął w przygotowanym wcześniej grobowcu na przeworskim „Starym” cmentarzu. Uroczystościom pogrzebowym z udziałem 60 kapłanów przewodniczył bp Franciszek Barda, a kazanie pożegnalne wygłosił przyjaciel zmarłego, ks. dr Antoni Gagatnicki.

Źródło: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy (opracowanie autorstwa Szymona Wilka z dnia 20 listopada 2026 r., na podstawie: S. Momidłowski, Ś.p. K. Leon Gondelowski. Prepozyt w Przeworsku 1865–1936, „Kronika Diecezji Przemyskiej O.Ł.”, R. 38, 1938, z. 5, s. 197–207)