Rok 2026 został oficjalnie ustanowiony „Rokiem Andrzeja Wajdy” w związku z setną rocznicą urodzin i dziesiątą rocznicą śmierci wybitnego polskiego reżysera. Z tej okazji Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy przypomina jego mniej znaną pasję, która bezpośrednio wiąże się z fascynującą wystawą, jaką możemy właśnie oglądać w naszym mieście. To doskonały pretekst, by zajrzeć do Galerii „Magnez” podczas nadchodzącej Nocy Muzeów.
Wielu z nas kojarzy Andrzeja Wajdę z wielkimi ekranizacjami narodowych eposów, ale mało kto wie, że w czasach studenckich na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych reżyser żywo interesował się etnografią i sztuką ludową. Owocem tych zainteresowań był opublikowany w 1956 roku w „Polskiej Sztuce Ludowej” pionierski artykuł poświęcony… ekranom fotografów ulicznych.
Kiedyś jarmarczny parawan, dziś ścianka celebrytów
Dawne ekrany plenerowe, opisane przez Wajdę na podstawie jego własnych badań terenowych, to w zasadzie protoplaści dzisiejszych „ścianek” eventowych. Wędrowni fotografowie rozstawiali malowane parawany na jarmarkach, lokalnych targach czy w obleganych miejscach pielgrzymkowych. Ustawiając się na tle urokliwego pejzażu, balonu czy samolotu, mieszkańcy wsi i miasteczek mogli choć na chwilę oderwać się od szarej rzeczywistości. System był prosty: klient robił sobie zdjęcie na niedzielnym odpuście, a gotową odbitkę odbierał tydzień później.
Motyw ten był na tyle bliski reżyserowi, że wykorzystał go w swoim słynnym filmie „Pokolenie” z 1954 roku. W jednej ze scen pojawia się ekran w kształcie serca z napisem „CZEKAJ JA WRÓCĘ”, na którego tle uwiecznili się Tadeusz Łomnicki i Urszula Modrzyńska – aktorka, która kilka lat później zdobyła ogólnopolską sławę rolą Jagienki w „Krzyżakach”.
Zobacz na żywo w Przeworsku
Choć uliczni fotografowie szybko zniknęli z krajobrazu, ustępując miejsca nowoczesności, ich spuściznę możemy dziś podziwiać w naszym mieście. Na trwającej właśnie w przeworskiej Galerii „Magnez” wystawie „Raj na ziemi. Malowane makaty/dywany” znalazła się wyjątkowa replika historycznego ekranu.
Wypożyczony z Muzeum Fotografii w Krakowie eksponat pochodzi z lat 1950-1959 z Jeleniej Góry i przedstawia wizerunek Anioła Stróża – służył on niegdyś do fotografowania najmłodszych. Kuratorzy wystawy zwracają uwagę, że takie ekrany, podobnie jak prezentowane barwne makaty, stanowiły esencję estetyki kultury ludowej, dostarczając niezwykłych wrażeń wizualnych bywalcom odpustów.
Noc Muzeów tuż-tuż!
Wystawa jest dostępna dla zwiedzających tylko do końca miesiąca, czyli do 31 maja. Znakomitą okazją, by zobaczyć jarmarczne tło zdjęciowe i poczuć klimat dawnych, barwnych targowisk, będzie nadchodząca Noc Muzeów.
Muzeum w Przeworsku zaprasza na specjalne, wieczorne zwiedzanie ekspozycji w najbliższą sobotę, 16 maja, w godzinach od 20:00 do 24:00. To świetna propozycja na spędzenie weekendowego wieczoru.
Źródło: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo – Parkowy
Tekst z materiałów muzeum: KI
Fotografie: Jola Mazurkiewicz Fotografia
