Wśród tysięcy eksponatów zgromadzonych w Muzeum w Przeworsku znajduje się zbiór szczególny, który w niezwykle szczery sposób opowiada o duchowości mieszkańców dawnej wsi. Kolekcja Współczesnej Sztuki Ludowej im. Stefanii Walkowiak liczy ponad 300 dzieł, a jej najczęstszym motywem jest wizerunek Chrystusa Frasobliwego. To postać zamyślona, wspierająca głowę na dłoni, która dla pokoleń twórców z naszego regionu stała się symbolem ich własnych trosk i trudów dnia codziennego.
Kolekcja trafiła do przeworskiej placówki w 2002 roku jako dar Stanisława Walkowiaka. Wybór naszego muzea nie był przypadkowy – matka darczyńcy, patronka kolekcji Stefania Walkowiak, urodziła się w pobliskim Dębowie (gmina Gać). Dzięki temu gestowi powiat przeworski zyskał jedno z najciekawszych zestawień rzeźby ludowej w tej części Polski.
Skąd wzięła się postać „zafrasowanego” Jezusa?
Chrystus Frasobliwy to przedstawienie, które ma bardzo głęboki rodowód historyczny i teologiczny. Nie odnosi się ono do jednego konkretnego momentu opisanego w Ewangeliach, ale raczej do chwili zawieszenia między wydarzeniami Drogi Krzyżowej. Najczęściej łączy się go z X stacją, gdy Jezus, obnażony z szat, oczekuje na Golgocie na przybicie do krzyża.
Staropolskie teksty pasyjne z końca XVI wieku tak opisywały tę przejmującą scenę:
„A gdy Go już na ono miejsce wprowadzili, tamże Go na kamieniu onym posadzili. Siedział, podjąwszy rękę, na on krzyż patrzając, który mu zgotowali, a łzy wylewając.”
Od wielkich miast po wiejskie kapliczki
Choć pierwsze graficzne wizerunki Frasobliwego pojawiły się w XIV wieku w Europie Zachodniej, to właśnie w Polsce ten motyw zyskał największą popularność, stając się znakiem rozpoznawczym rodzimej sztuki ludowej. Najstarszy znany polski wizerunek to rzeźba z końca XV wieku, którą można podziwiać u oo. Bernardynów w Krakowie. Z kolei najstarsza ludowa rzeźba tego typu pochodzi z 1650 roku i została odnaleziona w kapliczce we wsi Anielów.
W okolicach Przeworska i na całym Podkarpaciu postać siedzącego, zamyślonego Chrystusa była przez wieki najchętniej rzeźbionym „świątkiem”. Wiejscy artyści, często niepiśmienni, odnajdywali w tej figurze odbicie własnego, niełatwego losu, pełnego pracy i niepewności o jutro.
Regionalny szlak „Frasobliwych”
Dla osób, które chcą zgłębić ten temat poza wizytą w przeworskim muzeum, ciekawym punktem na mapie regionu jest miejscowość Jeżowe. Znajduje się tam jedyne w Polsce Muzeum Chrystusa Frasobliwego, mieszczące się w zabytkowej, XIX-wiecznej plebanii. Kolekcję tę przez lata gromadził ksiądz Ludwik Bielawski.
Wystawa w Przeworsku pozostaje jednak kluczowym miejscem dla mieszkańców naszego powiatu, pozwalając na chwilę refleksji nad kunsztem ludowych rzeźbiarzy i historią rodów wywodzących się z naszych miejscowości, takich jak rodzina Walkowiaków z Dębowa.
Źródło: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy
