„Szopka z kukiełkami” z Ujeznej – zapomniana perła, która ożyła dzięki ludzkiej pamięci

Wśród bogactwa bożonarodzeniowych tradycji naszego regionu, szczególne miejsce zajmuje niemal zapomniana „Szopka z kukiełkami” z Ujeznej. To unikalna forma kolędowania, która po latach została precyzyjnie odtworzona dzięki wspomnieniom jednego z jej ostatnich uczestników, zaangażowaniu lokalnej społeczności i wsparciu Gminnego Ośrodka Kultury w Przeworsku. Dziś, odrodzona tradycja, zdobywa laury na ogólnopolskich przeglądach.

Jak wyglądało dawne kolędowanie?

Jak podają źródła historyczne, „Szopka kukiełkowa” z Ujeznej była jednym z nielicznych tego typu obrzędów w regionie. W latach 70. XX wieku, kolędnicy wędrowali z nią od 26 grudnia po okolicznych miejscowościach, prezentując krótkie widowiska. Ich wyjątkowość polegała na wykorzystaniu ruchomych, ręcznie animowanych kukiełek, które odgrywały sceny związane z Bożym Narodzeniem, a ich występowi towarzyszyła gra żywych aktorów.

Ocalona dzięki pamięci

Kluczową postacią w procesie rekonstrukcji okazał się Leon Malec, mieszkaniec Ujeznej, który jako jedenastoletni chłopiec wędrował z oryginalną szopką. To dzięki jego wspomnieniom udało się odtworzyć scenariusz narracji.

Z dużym wzruszeniem obserwował on powstawanie nowych kukiełek, ciesząc się, że zwyczaj z jego młodości ponownie ożyje.

Inicjatywę odtworzenia tradycji aktywnie wspierał Wójt Gminy Przeworsk, Daniel Krawiec, który, jak wspominają twórcy, osobiście angażował się w przedsięwzięcie, znając teksty kolęd i nucąc je wraz z wykonawcami.

Nowe życie starej tradycji

W grudniu 2025 roku tradycję udało się symbolicznie przywrócić. Na zlecenie GOK w Przeworsku, nowe figurki do szopki wykonał Dariusz Dałomis, rzeźbiarz z Wólki Małkowej. Wśród ręcznie wyrzeźbionych postaci, obok Świętej Rodziny i Trzech Króli, znalazły się również postacie charakterystyczne dla ludowego teatru, takie jak Żyd, czarownica, a także przedstawiciele różnych narodów.

Odtworzona szopka, której kierownikiem artystycznym jest Kazimierz Rzemyk, już zdobywa ogólnopolskie uznanie. Po raz pierwszy zaprezentowano ją na Jarmarku Bożonarodzeniowym w Grzęsce, a 5 stycznia 2026 roku, podczas Przeglądu Widowisk Kolędniczych w Kolbuszowej, zdobyła II nagrodę oraz nominację do udziału w prestiżowym Karnawale Góralskim w Bukowinie Tatrzańskiej.

Jak podkreśla Dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Przeworsku, Justyna Solarz, rekonstrukcja to nie tylko powrót do pięknej tradycji, ale również wyraz szacunku dla pracy przodków. Wójt Daniel Krawiec dodaje:

Inicjatywa ta pokazuje, że tradycja nie musi pozostawać jedynie zapisem w archiwach (…), lecz może stać się żywym doświadczeniem, łączącym pokolenia.

Źródło: Zagokuj do Kultury