Z okazji niedawno obchodzonej rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego warto przypomnieć lokalne wątki tego niepodległościowego zrywu. Mieszkańcy powiatu przeworskiego i okolic również mieli swój czynny udział w walce o wolność stolicy. Regionalne opracowanie opublikowane w ramach cyklu „Prawdziwe historie sieniawian” przybliża sylwetki bohaterów, których losy połączyły ziemię sieniawską z walczącą Warszawą.
Więzy łączące okolice Sieniawy ze stolicą w sierpniu 1944 roku miały różny charakter – od urodzenia, przez posługę duszpasterską, po potajemne działania w konspiracji i dramatyczne losy powojenne. Wśród upamiętnionych postaci znaleźli się m.in.:
- Jan Stawarski: Urodzony w 1898 roku w Dybkowie. Jako chorąży walczył w Powstaniu Warszawskim, gdzie został ranny 5 sierpnia 1944 roku i zmarł w wyniku odniesionych obrażeń. Warto dodać, że jego brat Mateusz został rozstrzelany w Sieniawie na „Głażynie”, a ich dziadek był uczestnikiem Powstania Styczniowego.
- Czesława Stawarska (ps. „Cenia”, po mężu Wodyńska): Córka Jana Stawarskiego, urodzona w Sieniawie w 1927 roku. W wieku 17 lat służyła jako sanitariuszka w I Obwodzie „Radwan” na Śródmieściu. Po wojnie starała się o najwyższe odznaczenia dla rozstrzelanych członków rodziny.
- ks. Gustaw Nachajski: Pasterz i katecheta, który w latach 1921–1922 pełnił posługę w kościele w Sieniawie. Członek SN i NOW, podczas okupacji ukrywał się pod pseudonimem „Tadeusz Tomicki”. Zginął 2 sierpnia 1944 roku na placu Narutowicza w Warszawie, prawdopodobnie rozstrzelany przez Niemców.
- Tadeusz Niewiadomski (ps. „Wenda”): Urodzony w 1905 roku w Sieniawie, walczył jako kapral w I Obwodzie „Radwan”. Po wojnie zmarł w 1991 roku i został pochowany w rodzinnym grobowcu w Jarosławiu.
- Bronisław Niemkiewicz (ps. „Brona”, „Siwy”): Żołnierz ZWZ-AK, wywiadowca i dywersant. Wyruszył na pomoc Powstaniu Warszawskiemu z grupą „San”. Ranny w potyczce z Sowietami 18 sierpnia 1944 roku, przedostał się do Sieniawy, gdzie aktywnie działał w Komitecie Samoobrony przed UPA.
Tragiczne losy młodych przedstawicieli rodu Czartoryskich
Z ziemią sieniawską nierozerwalnie związana jest również historia rodowa Czartoryskich, których młodzi przedstawiciele oddali życie lub zdrowie za wolną Polskę.
Ludwik Czartoryski (ps. „Ludwik”) wstąpił do powstania w wieku zaledwie 16 lat jako żołnierz V Obwodu AK na Mokotowie. Ranny 8 sierpnia, zmarł z odniesionych ran 24 września 1944 roku. Jego szczątki spoczęły w Kryptach Sieniawskich obok rodziców.
Jego siostra, Teresa Czartoryska (ps. „Teresa”), służyła jako harcerka, kolporterka i łączniczka sztabu obwodu miasta. Po upadku walk powstańczych została aresztowana przez władze komunistyczne i skazana na 7 lat więzienia. Zmarła w wieku 44 lat. Obaj byli rodzeństwem Augustyna Czartoryskiego – ostatniego Ordynata na Sieniawie.
Pamięć o lokalnych bohaterach, którzy 1 sierpnia 1944 roku stanęli do nierównej walki z okupantem, pozostaje wciąż żywa na naszej ziemi.
Źródło: Nagranie z cyklu „Prawdziwe historie sieniawian” (realizacja i montaż: Roman Bury, oprawa muzyczno-poetycka na podstawie wiersza „Jedyna Prawda” Ryszarda Kiersnowskiego)
