PRZYJRZYJMY SIĘ BOŻONARODZENIOWEJ CHOINCE, wigilijnemu drzewku, rajskiemu drzewku, najpopularniejszej ozdobie, wypełniającej totalnie przestrzeń naszego otoczenia w okresie Godnich Świąt. Wierzymy, że obecność choinki w domu i poza domem sprawia i zapewnia ludziom – szczęście, zdrowie, błogosławieństwo, płodność, urodzaj i dostatek, chroni przed złem. Ozdoby choinki nie są przypadkowe, mają bogaty sens symboliczny.
CHOINKA JEST ZNAKIEM ŚWIATŁA: światła świątecznego, światła życia, światłości Boga, światła dającego energię, sprowadzającego urodzaj i dostatek. Choinkowe światełka palące się całą noc wigilijną – są drogowskazem dla dusz zmarłych przodków, a przeszkodą dla złych duchów. Światło choinkowe symbolizuje dobrą Boską światłość i ład kosmiczny. Do ozdób świecących należą: gwiazda, księżyc, sople. Gwiazda na czubku choinki to znak narodzenia Jezusa w Betlejem i pierwsza gwiazda – znak początku wieczerzy – początku czasu świąt. Księżyc na choince oznacza płodność, nieśmiertelność i wieczny powrót. Sopelki, czyli zamarznięty błyszczący lód, światło zaklęte w krysztale. Według podhalańskiej legendy o pochodzeniu choinki, to właśnie lśniące sople na świerku były pierwszymi ozdobami ofiarowanymi Dzieciątku przez niedźwiedzia.
OZDOBY KULISTE – są symbolem wieczności i nieskończoności, nieśmiertelności, życia wiecznego. Bombki (bańki) szklane i światy z opłatka – oznaczają ziemię, świat; dotknięte poruszają się ruchem wirowym, symbolizującym wieczny ruch kosmiczny, wciąż następujących po sobie pór roku, narodzin i śmierci. Kolczasta kulka: kolczatka/język – to zwierzę zwalczające zło i zwierzę solarne; jeż zwinięty w kłębek podobny jest do promienistego słońca, jest symbolem bogactwa. Ciastka okrągłe, symbolizują słońce, które nigdy nie umiera i odradza się w zimowym czasie przejścia. Dzwonki o kolistej podstawie mają moc wieszczącą, są głosem Boga. Łańcuch dookoła choinki oznacza ciągłość, trwałość, idealną całość; opasując – ochrania, symbolizuje więzi rodzinne i nierozerwalne szczęście w rodzinie.
OZDOBY W KSZTAŁCIE ZWIERZĄT – zwierzęta generalnie symbolizują płodność; na choince wiszą zwierzątka dobre, kojarzące się pozytywnie: ptaszki, kogutek, ptaki leśnie, paw, łabędź, bocian, ptaszki fantastyczne, czyli rajskie. Ptaki symbolizują radość z narodzenia Jezusa, jako wyobrażenie duszy ludzkiej są symbolem nieśmiertelności. Zajączek – energia; rybki – urodzaj, pobudzenie; wiewiórka – zdrowie, zwinność. Ozdobą pochodzącą ze świata zwierzęcego jest jajo – wydmuszka, używane do wykonania ozdób – to znany symbol życia, początku świata, płodności, urodzaju, energii życiowej. Obecność wydmuszek na choince miała spowodować nośność kur.
OZDOBY ROŚLINNE – owoce: jabłka, orzechy, szyszki, żołędzie, grzybki. Zawieszanie na choince owoców to kreowanie dostatku i urodzaju. Jabłko to symbol miłości i zdrowia. Orzech – włoski i laskowy to symbol zdrowia, dostatku i majętności. Szyszka to symbol łask i męskiej płodności, obfitości. Grzyby – oznaczają wzmagającą się płodność, szczęście, pieniądze. Kwiaty na choince oznaczają rozkwitające drzewko, są znakiem witalności i szczęścia.
POŻYWIENIE z choinki to ciastka, pierniki, cukierki, jabłka, orzechy, pomarańcze – zapewniają dostatek, bogactwo i chleb. Jest to dar człowieka dla człowieka – poczęstunek dla gości, dzieci i kolędników, a także symboliczny poczęstunek dla dusz zmarłych przodków. Słodycze z choinki wprowadzają słodycz do domu. Zaś kradzież cukierków z choinki powoduje, że moc przysparzania słodyczy przez te cukierki jest większa!
OZDOBY W KSZTAŁCIE LUDZKIEJ POSTACI – Są to: laleczki, baletnice, święty Mikołaj, Adam i Ewa, krasnoludki, anioły. Największy anioł umieszczony jest na czubku choinki, mniejsze aniołki: serafiny, cherubiny – wiszą poniżej. Na choince zawiesza się też błyszczącą lametę – włosy anielskie. Anioł choinkowy uosabia anioły, które były obecne i chóry anielskie, które śpiewały – przy narodzeniu Jezusa.
Św. Mikołaj Biskup i krasnoludki opiekują się i pomagają ludziom; św. Mikołaj jest patronem rolników i bydła. Na choince zawiesza się często pary, np. krakowiak i krakowianka, które mają sprowokować małżeństwo. Ozdobą związaną z człowiekiem jest także choinkowe serce – źródło życia, symbol miłości i zgody.
(Na podst. monografii choinki prof. Katarzyny Smyk: „Choinka w kulturze polskiej”)
Źródło: Muzeum Przeworsk
