Obraz św. Franciszka z Asyżu pędzla włoskiego malarza Giuseppe Balzaniego z 1751 roku, wiszący w korytarzu południowym klasztoru Ojców Bernardynów w Przeworsku, kryje w sobie dramatyczną historię powojennych przesunięć granic. Dzieło ufundowane przez magnata Franciszka Salezego Potockiego zdobiło pierwotnie świątynię bernardynów w Krystynopolu na Kresach dawnej Rzeczypospolitej. Do Przeworska trafiło w 1951 roku w wyniku przymusowej korekty granic między Polską a Związkiem Radzieckim. W obliczu przypadającej w październiku 800 rocznicy śmierci Biedaczyny z Asyżu oraz nabożeństw Transitus, Muzeum w Przeworsku przypomina o tym bezcennym zabytku i podsumowuje serię inicjatyw naukowych poświęconych franciszkańskiemu dziedzictwu.
Wydarzenia rocznicowe skupiają się wokół 3 października, kiedy minęło dokładnie 800 lat od śmierci świętego, oraz 4 października – dnia jego liturgicznego wspomnienia, obchodzonego w kościołach franciszkańskich jako uroczystość.
Dzieło na zamówienie „małego króla na Rusi”
Płótno powstało w połowie XVIII wieku na specjalne zamówienie Franciszka Salezego Potockiego – wpływowego magnata określanego mianem „małego króla na Rusi”. Artysta Giuseppe Balzani uwiecznił św. Franciszka w mistycznym uniesieniu podczas otrzymywania stygmatów.
Kompozycja dzieła zawiera bogatą symbolikę franciszkańską:
- W górnej części widnieje Serafin, który objawił się Biedaczynie w trakcie stygmatyzacji.
- Po lewej stronie artysta umieścił atrybuty zakonne: księgę oznaczającą regułę franciszkańską, czaszkę będącą symbolem pokuty oraz klepsydrę przypominającą o nieuchronnym upływie czasu.
- Całość tworzy jedno z najcenniejszych przedstawień ikonograficznych związanych z tradycją bernardyńską w naszym regionie.
Obraz był pierwotnie przeznaczony do jednego z ołtarzy bernardyńskiego kościoła pw. Zesłania Ducha Świętego w Krystynopolu. Gdy w 1951 roku w ramach tzw. akcji „równania granic” Krystynopol został włączony do ZSRR, a klasztor zlikwidowano, zabytkowy wizerunek zdołano ocalić i przewieźć do Przeworska.
Muzeum w Przeworsku przypomina o wkładzie zakonów w kulturę
Uroczystości upamiętniające postać św. Franciszka wpisują się w ogłoszony przez papieża Leona XIV Rok Święty Franciszka. Co roku po wieczornej Mszy świętej wierni z Przeworska i okolicznych miejscowości gromadzą się w murach miejscowego kościoła Bernardynów na tradycyjnym nabożeństwie Transitus, upamiętniającym moment przejścia Świętego Stygmatyka do wieczności.
Z okazji 800-lecia śmierci zakonodawcy Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy zorganizowało cykl wydarzeń przybliżających spuściznę zakonu:
- 11 grudnia 2025 r. – promocja czterotomowej monografii „Nie byłoby przeworskich Bernardynów bez klasztoru krakowskiego…”,
- 29 maja 2026 r. – ogólnopolska konferencja naukowa „Bernardyni przeworscy. Nieznane karty z dziejów” (obecnie trwają prace nad wydaniem publikacji pokonferencyjnej),
- 30 lipca 2026 r. – spotkanie promocyjne wokół książek „Świetlana postać Biedaczyny” oraz „Serafin ziemski”.
Wszystkie te działania podkreślają wielowiekową rolę przeworskiego konwentu bernardynów w budowaniu tożsamości kulturowej i religijnej miasta.
Gdzie dokładnie w Przeworsku można zobaczyć obraz Giuseppe Balzaniego?
Zabytkowe płótno z 1751 roku znajduje się w korytarzu południowym klasztoru OO. Bernardynów w Przeworsku.
Dlaczego obraz trafił do Przeworska z Krystynopola?
Przeniesienie dzieła nastąpiło w 1951 roku po likwidacji klasztoru w Krystynopolu, wywołanej powojenną korektą granic państwowych pomiędzy Polską a ZSRR.
Czym jest nabożeństwo Transitus?
To uroczyste nabożeństwo franciszkańskie odprawiane wieczorem 3 października, upamiętniające śmierć św. Franciszka z Asyżu. W Przeworsku odbywa się ono tradycyjnie w kościele OO. Bernardynów.
Źródło: Szymon Wilk / Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy
Zdjęcia: Wojciech Kapusta
