Na starym cmentarzu w Przeworsku znajduje się zabytkowy Grób Rodziny Baumanów – wybitnych architektów, sztukatorów, pamiętnikarzy i zaufanych pełnomocników książąt Lubomirskich. Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy w ramach swojej listopadowej ekspozycji „Pokój ich cieniom. Za bramą przeworskiego cmentarza” przybliżyło poruszającą historię tego rodu oraz treść unikatowych, pełnych miłości i żałoby inskrypcji nagrobnych z XIX wieku. W grobowcu spoczywają m.in. zaufany zarządca Ordynacji Przeworskiej Teofil Bauman, jego żona Paulina z Krzesińskich, przedwcześnie zmarły w wieku 33 lat doktor praw Teofil Leon Bauman oraz 4-letnia Zosiunia.
Listopadowy czas sprzyja spacerom alejkami przeworskiej nekropolii i odkrywaniu życiorysów ludzi, którzy przez dziesięciolecia współtworzyli gospodarczą, artystyczną i kulturalną świetność naszego miasta. Ród Baumanów zapisał się w dziejach Przeworska jako grono wykształconych patriotów i bliskich współpracowników Henryka oraz Jerzego Lubomirskich.
Dramat ojca i wzruszające epitafia na przeworskim grobowcu
Centralną postacią spoczywającą w rodzinnym grobowcu jest urodzony w 1813 roku Teofil Bauman (syn Fryderyka), zmarły w 1892 roku. Był on niezwykle cenionym pełnomocnikiem książąt Lubomirskich, zarządcą majątku, kasjerem, skrupulatnym inwentaryzatorem oraz pamiętnikarzem, dzięki którego zapiskom dzisiejsi badacze mogą odtworzyć realia XIX-wiecznego Przeworska.
Życie Teofila Baumana naznaczyły bolesne straty najbliższych. W 1874 roku, mając zaledwie 33 lata, zmarł jego syn – Teofil Leon Bauman, utalentowany adwokat, który w 1865 roku uzyskał stopień doktora obojga praw na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie rozprawy „O nieformalnym Testamencie włościańskim”. Zrozpaczony ojciec pożegnał go wykutą na pomniku sentencją: „Zabłysłeś i zgasłeś. Wraz i szczęście nasze przepadło i ból ciężki pozostał na zawsze”.
Pięć lat później, w 1879 roku, do grobowca złożono żonę Teofila – Paulinę z Krzesińskich. Jej pamięci mąż poświęcił poruszające, poetyckie epitafium, które do dziś można odczytać na tablicy nagrobnej:
W grobu łonie łza utonie
Co się w sercu sączy skrycie
Łza miłości i żałoby
A w tej łezce serca życie
Co miałem najlepszego
Com cenił nad życie
Co być mogło pięknego
W cnotliwej kobiecie
Los zmienił w garstkę prochu
A jam w tej mogile
Złożył żonę, spokojność
I szczęśliwe chwile.
W rodzinnym grobie pochowano także małą, zaledwie 4-letnią Zosiunię Bauman, będącą najprawdopodobniej wnuczką Teofila.
Gdzie szukać pogłębionej wiedzy o Baumanach i Lubomirskich?
Prezentowane przez muzeum losy rodziny to fragment szerszego projektu dokumentującego zabytkową sztukę sepulkralną na wystawie „Pokój ich cieniom. Za bramą przeworskiego cmentarza”. Osoby zainteresowane dokładnymi relacjami łączącymi ród Baumanów z Ordynacją Przeworską mogą sięgnąć do opracowania naukowego autorstwa Łukasza Chrobaka pt. „Lubomirscy i Baumanowie na kartach wspomnień Teofila i Antoniego Baumanów w latach 1801–1872”, opublikowanego w czwartym tomie „Przeworskich Studiów Regionalnych” (Przeworsk 2021, s. 123–185).
Źródło: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy Zdjęcia: Jola Mazurkiewicz Fotografia (Grób Rodziny Baumanów – wystawa „Pokój ich cieniom. Za bramą przeworskiego cmentarza”)
