24 stycznia przypada rocznica urodzin Gołdy Grünfeld, mieszkanki Markowej, której losy nierozerwalnie splatały się z tragiczną historią rodziny Ulmów. Choć jej życie zostało brutalnie przerwane w wieku zaledwie 31 lat, pamięć o niej oraz o innych ofiarach niemieckiej zbrodni w Markowej pozostaje wciąż żywa w naszym regionie.
Gołda Grünfeld przyszła na świat 24 stycznia 1913 roku. Była rodowitą markowianką, córką Estery i Chaima Goldmanów. Jej losy są symbolem tragicznego przeznaczenia społeczności żydowskiej zamieszkującej przedwojenny powiat przeworski.
Schronienie w domu Ulmów
Dramatyczny etap w życiu Gołdy rozpoczął się pod koniec 1942 roku. To właśnie wtedy, szukając ratunku przed niemieckimi prześladowaniami, wraz ze swoją siostrą Leą Didner trafiła do domu Józefa i Wiktorii Ulmów w Markowej. Ulmowie, mimo ogromnego ryzyka i świadomości grożącej im kary śmierci, zdecydowali się udzielić im oraz pozostałym członkom rodziny Goldmanów dachu nad głową i ochrony.
W ukryciu u Ulmów Gołda Grünfeld przebywała przez ponad rok. Był to czas ciągłego strachu, ale i nadziei na przetrwanie wojny, budowanej na bezinteresownej odwadze sąsiadów. Nadzieja ta zgasła o świcie 24 marca 1944 roku. W wyniku donosu niemieccy żandarmi odkryli kryjówkę w domu Ulmów. Doszło do jednej z najstraszniejszych zbrodni w historii okupowanego Podkarpacia.
Wydarzenia te precyzyjnie opisują dokumenty historyczne:
„24 marca 1944 r. Gołda Grünfeld została zamordowana wraz z pozostałymi. Miała dokładnie 31 lat i dwa miesiące.”
Wraz z nią zginęli jej bliscy, cała rodzina Ulmów, w tym szóstka dzieci oraz Wiktoria Ulma będąca w zaawansowanej ciąży.
Miejsce spoczynku w powiecie przeworskim
Pamięć o Gołdzie Grünfeld jest nierozerwalnie związana z historią Markowej, ale jej miejsce spoczynku łączy tę opowieść z kolejną miejscowością w naszym powiecie. Szczątki Gołdy, podobnie jak wielu innych ofiar Holokaustu z okolicznych miejscowości, spoczywają na cmentarzu w Jagielle koło Przeworska.
Cmentarz w Jagielle jest miejscem szczególnym, gdzie co roku oddawany jest hołd ofiarom wojny. Historia Gołdy Grünfeld, przypomniana w rocznicę jej urodzin, pozwala nam spojrzeć na wielką historię przez pryzmat losów konkretnego człowieka – mieszkanki Markowej, która chciała po prostu przeżyć wojnę w swojej rodzinnej miejscowości.
Źródło informacji: Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej, Instytut Pamięci Narodowej.
