W dniach 14–15 września 2026 roku Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy stało się centrum ogólnopolskiej debaty naukowej poświęconej rodowi Lubomirskich, ich związkom ze Lwowem oraz Zakładem Narodowym im. Ossolińskich. Konferencja naukowa „Między Przeworskiem a Lwowem. Działalność i dziedzictwo Książąt Lubomirskich”, zorganizowana w ramach prestiżowego Festiwalu „Dziedzictwa Kresów”, zgromadziła czołowych badaczy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Akademii Muzycznej i Muzeum Narodowego w Krakowie, Ossolineum oraz Zamku w Łańcucie. Zwieńczeniem dwudniowych obrad było podpisanie historycznej „Deklaracji Przeworskiej”, która oficjalnie otwiera przygotowania do przypadającej na 2027 rok 250 rocznicy urodzin księcia Henryka Lubomirskiego. Wydarzenie objęli patronatem honorowym Marszałek Województwa Podkarpackiego Władysław Ortyl oraz Starosta Przeworski Dariusz Łapa.
Uroczystości rozpoczęły się w poniedziałek, 14 września, mszą świętą w Bazylice Kolegiackiej pw. Ducha Świętego w Przeworsku. Nabożeństwo w intencji zmarłych z rodu Lubomirskich odprawił ks. prał. Tadeusz Gramatyka, po czym uczestnicy złożyli kwiaty w Kaplicy Bożego Grobu przy epitafiach księcia Henryka oraz ostatniego ordynata Andrzeja Lubomirskiego.
Część merytoryczną zainaugurowano w zabytkowej Oranżerii z udziałem członkini Zarządu Województwa Podkarpackiego Anny Huk, dyrektora Departamentu Kultury Mateusza Wernera oraz Przewodniczącej Rady Muzeum Agnieszki Bukowej-Jedynak.
Program pierwszego dnia obrad przyniósł szereg kluczowych punktów:
- I sesja naukowa prowadzona przez dyrektora Ossolineum dr. Łukasza Kamińskiego, skupiona na relacjach Henryka Lubomirskiego z Józefem Maksymilianem Ossolińskim oraz unikatowych fotografiach ze zbiorów Muzeum Książąt Lubomirskich,
- wernisaż wystawy planszowej „Józef Maksymilian Ossoliński (1754–1826) – wizjoner” przygotowanej przez Martę Dardzińską w ramach trwającego Roku Ossolińskiego,
- prezentacja odzyskanej polskiej straty wojennej – cennego obrazu „Madonna z Dzieciątkiem”, który goście mogli podziwiać we wnętrzach pałacowych,
- koncert kameralny zespołu Bohema Trio w Oranżerii, podczas którego zabrzmiały kompozycje m.in. Antonio Vivaldiego, Feliksa Janiewicza, Josepha Haydna i Johannesa Brahmsa.
Od Jana Matejki po reformę rolną i szlak kulturowy
Wtorek, 15 września, poświęcono szczegółowym analizom biograficznym oraz trudnym procesom prawnym i majątkowym, które dotknęły Ordynację Przeworską w XX wieku.
Podczas II sesji naukowej, moderowanej przez dyrektora muzeum dr. Łukasza Mroza, badacze przeanalizowali zagraniczne podróże księcia Henryka, oprawę muzyczną jego ślubu z Teresą z Czartoryskich oraz związki wielkiego malarza Jana Matejki z przeworską linią rodu. Z kolei III panel, poprowadzony przez dr. Szymona Wilka, skupił się na postaci księcia Andrzeja Lubomirskiego – jego działalności społeczno-politycznej w II RP, prawnych aspektach reformy rolnej, stratach wojennych oraz konserwacji testamentu Eleonory Lubomirskiej. Pojawiła się również propozycja utworzenia transgranicznego szlaku kulturowego łączącego Przeworsk, Lwów oraz Wrocław.
Zwieńczeniem wystąpień była debata panelowa „Dziedzictwo Lubomirskich dziś. Czy możliwe są współczesne «Powroty» dziedzictwa Lubomirskich?”, poprowadzona przez red. Bernadetę Szczyptę z Polskiego Radia Rzeszów z udziałem szefów wiodących instytucji: dr. Piotra Szopy (Zamek w Łańcucie), dr. Łukasza Kamińskiego i mgr Joanny Błoch (Ossolineum) oraz gospodarza miejsca dr. Łukasza Mroza.
„Deklaracja Przeworska”. 2027 rokiem księcia Henryka Lubomirskiego
Najważniejszą decyzją kończącą spotkanie stało się parafowanie porozumienia instytucjonalnego. Podpisana „Deklaracja Przeworska” wyznacza wspólny kierunek działań muzeów w Przeworsku, Wrocławiu i Łańcucie na rzecz ogólnopolskiej promocji postaci Henryka Lubomirskiego z okazji przypadającego w 2027 roku jubileuszu 250-lecia jego narodzin.
Wszystkie wystąpienia prelegentów zarejestrowano kamerami i zostaną one udostępnione w serwisie YouTube na kanale przeworskiego muzeum. Dodatkowo pełne wersje referatów wejdą w skład recenzowanej monografii naukowej, której publikacja zaplanowana jest na przyszły rok.
Źródło: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy Zdjęcia: Rafał Czepiński
