W wielu regionach Polski wiosenne obrzędy agrane i doroczne zwyczaje ludowe nierozerwalnie związane są z dźwiękiem bębna, pełniącym często funkcję apotropeiczną – ochronną przed złem i nieszczęściami. Jednak Przeworsk może poszczycić się wyjątkową tradycją bębnienia w okresie Wielkiego Tygodnia, której korzenie sięgają aż XVII wieku i legendarnego zwycięstwa nad Tatarami!
Jak wspomina Kazimierz Moszyński, już u Słowian połabskich w XV wieku wiosenne zasiewy celebrowano radosną procesją z bębnem, mającą chronić pola przed burzami i gradobiciami. Józef Kantor z kolei opisywał chłopców z okolic Jarosławia, którzy na początku XX wieku obchodzili wieś z bębnem. Współcześnie bębnienie towarzyszy wielu ludowym zwyczajom w różnych częściach Polski.
Jednak to w Przeworsku bębnienie w Wielki Czwartek i Wielki Piątek nabiera szczególnego, historycznego znaczenia. Tradycja ta, udokumentowana już w 1948 roku jako „tradycyjne bębnienie” obejmujące niegdyś całe Triduum Paschalne, wiązana jest z legendarnym odparciem najazdu Tatarów w 1624 roku przez mieszkańców Przeworska!
Lokalna legenda tłumaczy ten zwyczaj jako pamiątkę tamtego zwycięstwa. Istnieje kilkanaście wariantów tej opowieści, która na stałe wpisała się w społeczno-obyczajowe życie miasta. Inne wyjaśnienie przypisuje bębnowi funkcję apotropeiczną – wyganiania złych duchów za pomocą hałasu.
Dziś przeworskie bębnienie rozbrzmiewa przez dwa dni Triduum Paschalnego: w Wielki Czwartek i Wielki Piątek. Dwaj dobosze, ubrani w galowe stroje strażackie, z potężnym bębnem basowym i werblem, wyruszają spod klasztoru Bernardynów i obchodzą miasto tradycyjną trasą. Kulminacyjnym momentem drugiego dnia jest ich udanie się na Kopiec Tatarski – miejsce upamiętniające najazd z 1624 roku, zwieńczone XVII-wieczną kapliczką słupową.
Ta unikalna przeworska tradycja to fascynujące połączenie obrzędów wielkanocnych, lokalnej historii i legendy. Jest żywym przypomnieniem o odwadze przodków i o tym, jak dźwięk bębna może nie tylko celebrować, ale i symbolicznie chronić przed złem. W te wielkanocne dni, wsłuchując się w ciszę i zadumę, warto pamiętać o tym niezwykłym zwyczaju, który nadaje Przeworskowi wyjątkowy koloryt.
Źrodło: Muzeum Przeworsk, „Obrzędowość wiosenna regionu Przeworskiego” K. Ignas
