Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu – oddział Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich – przybliża niezwykłą historię architektoniczną regionu. Kluczem do poznania dawnego wyglądu wsi okazał się jeden z historycznych rysunków pozostawionych przez Magdalenę z Dzieduszyckich Morską. Właścicielka Zarzecza i twórczyni tutejszego zespołu pałacowo-parkowego była znaną pasjonatką projektowania, która z równym zaangażowaniem dbała o wygląd całej swojej miejscowości.
Dzięki zachowanej akwareli możemy dziś zobaczyć, jak w XIX wieku wyglądał dom lokalnego kowala oraz przynależna do niego kuźnia.
Funkcjonalność i styl „na wzór holenderski”
Hrabina Magdalena Morska udowodniła, że architektura użytkowa i gospodarcza nie musi być pozbawiona walorów estetycznych. Pozostawiony przez nią projekt domu kowala oraz kuźni został wykonany „na wzór holenderski„.
Zabudowania te charakteryzowały się:
- niewielką, zwartą bryłą o harmonijnych proporcjach,
- ozdobnymi, estetycznymi elewacjami,
- starannie zaplanowanym i uporządkowanym otoczeniem zielonym.
Pokazuje to, że dla hrabiny spójność wizualna całego majątku była priorytetem, a obiekty służące mieszkańcom wsi traktowane były z taką samą dbałością o detal, jak reprezentacyjny pałac.
Kuźnia – serce dawnego gospodarstwa
W strukturze dawnego majątku ziemskiego zarzecka kuźnia pełniła strategiczną rolę. To wokół niej kręciło się codzienne, rzemieślnicze życie wsi. Do najważniejszych zadań pracującego tam kowala należało:
- bieżące naprawianie oraz konserwacja metalowych narzędzi rolniczych,
- wytwarzanie elementów wyposażenia domowego i gospodarskiego,
- profesjonalne podkuwanie koni roboczych i wierzchowych.
Z tego powodu kowal należał do grupy najbardziej szanowanych i kluczowych rzemieślników na wsi, a bez ciągłości jego pracy funkcjonowanie całego zarzeckiego majątku byłoby niemożliwe.
Historyczne plany w literaturze
Wspomniany rysunek oraz opis założeń architektonicznych hrabiny pochodzą z cennego, historycznego dzieła publicystyczno-projektowego zatytułowanego:
„Zbiór rysunków wyobrażających celniejsze budynki wsi Zarzecza w Galicyi w obwodzie Przemyskim leżącej : częścią z natury zdiętych lub uprojektowanych, z opisem budownictwa wiejskiego w sposobie holenderskim i angielskim i ogólnemi myślami o przyozdobieniu siedlisk wiejskich”.
Dzięki tego typu materiałom archiwalnym Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu stale odkrywa przed odwiedzającymi sekrety dawnego budownictwa wiejskiego i wizjonerskich pomysłów dawnych właścicieli ziemskich.
Źródło: Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu (Oddział Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich)
