Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu przybliża postać swojego patrona, hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego, oraz jego kluczową rolę w jednym z najważniejszych wydarzeń kulturalnych epoki zaborów – Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie w 1894 roku. Wystawa ta, zorganizowana w setną rocznicę insurekcji kościuszkowskiej, stała się bezprecedensową manifestacją polskiego ducha, gospodarki i kultury.
Przez cztery miesiące, od 5 czerwca do 15 października 1894 roku, Wzgórze Stryjskie we Lwowie tętniło życiem. Na ponad 46 hektarach wzniesiono 129 imponujących budowli, w tym pawilon sztuki, hale maszyn, stadion, a nawet obiekty rekreacyjne. Całość spinała nowoczesna jak na owe czasy infrastruktura, z kolejką linową i tramwajem elektrycznym. Lwów odwiedziło wówczas ponad 1,1 miliona osób z całej Europy, co świadczy o randze wydarzenia.
Szczególne znaczenie wystawa miała dla polskiej etnografii, a to za sprawą hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego (1825–1899) – nestora galicyjskiego muzealnictwa, wybitnego badacza i hojnego mecenasa kultury. To właśnie Dzieduszycki był odpowiedzialny za etnograficzną część ekspozycji, którą zaaranżował w formie skansenu. Była to prawdopodobnie jedna z pierwszych tego typu prezentacji na ziemiach polskich. Zwiedzający mogli podziwiać oryginalne budynki z różnych regionów: chaty krakowskie, zakopiańskie, huculskie, naddniestrzańskie, a także dwór szlachecki i cerkiew z dzwonnicą. Ta „wioska chłopska” i „wzorowa osada szlachecka” nie tylko stanowiły atrakcję, ale miały na celu ukazanie bogactwa kultury ludowej i realiów społecznych Galicji.
Dla Dzieduszyckiego niezwykle ważna była promocja przemysłu domowego i rękodzieła ludowego, które postrzegał jako autentyczny przejaw twórczości i tożsamości narodowej. Aktywnie wspierał finansowo ekspozycję, a jego bogate zbiory zasiliły również zasoby Muzeum Techniczno-Przemysłowego we Lwowie.
Otwarcie wystawy miało podniosły charakter, z mszą w katedrze łacińskiej i barwnym pochodem przez miasto. Patronat nad wydarzeniem objął sam cesarz Franciszek Józef I, reprezentowany przez arcyksięcia Karola Ludwika. Co istotne, w wystawie wzięli udział Polacy ze wszystkich zaborów, a nawet emigranci ze Stanów Zjednoczonych, co nadało jej wymiar ponadzaborowej i ponadgranicznej manifestacji jedności narodowej.
Jak podkreśla Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, z perspektywy czasu widać, jak ogromne znaczenie miało to wydarzenie dla budowania polskiej świadomości narodowej. Włodzimierz Dzieduszycki, dzięki swojej pasji, wizji i zaangażowaniu, na trwałe zapisał się w historii polskiej kultury.
Źródło: Muzeum Zarzecze
