Bieszczadzkie połoniny skrywają nie tylko zapierające dech w piersiach widoki, ale też fascynującą historię walki o polskie granice. Wędrujący jednym z najpopularniejszych i najpiękniejszych odcinków Głównego Szlaku Beskidzkiego mogą już oficjalnie sprawdzić na nowych mapach oraz w rejestrach urzędowych zupełnie nową nazwę geograficzną. Miejsce położone pomiędzy szczytami Halicza i Rozsypańca zyskało miano Przełęczy imienia prof. Stanisława Leszczyckiego.
Ta decyzja to nie tylko formalność kartograficzna, ale przede wszystkim symboliczny hołd dla człowieka, dzięki którego wiedzy i dyplomatycznej nieustępliwości najwyższe i najcenniejsze przyrodniczo partie polskich Bieszczadów leżą dziś w granicach naszego kraju.
Oficjalny krok administracyjny
Proces nadawania urzędowych nazw geograficznych to skomplikowana procedura prawna. Inicjatorem upamiętnienia wybitnego naukowca było Polskie Towarzystwo Tatrzańskie w Krakowie. Formalny wniosek w 2025 roku złożyła Rada Gminy Lutowiska, kierując go do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za pośrednictwem Wojewody Podkarpackiego.
Od stycznia 2026 roku nazwa widnieje już w Państwowym Rejestrze Nazw Geograficznych. Przełęcz, według najnowszych, precyzyjnych pomiarów, wznosi się na wysokość 1224 m n.p.m. i znajduje się na gruntach zarządzanych w ramach wieczystego użytkowania przez Bieszczadzki Park Narodowy.
Kim był prof. Stanisław Leszczycki?
Profesor Stanisław Marian Leszczycki (1907–1996) był jedną z najwybitniejszych postaci polskiej geografii. Był dyrektorem Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie stworzył prekursorskie w skali światowej Studium Turyzmu, a także założycielem Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN oraz prezydentem Międzynarodowej Unii Geograficznej.
Jego życie było mocno splecione z tragiczną historią XX wieku – w czasie II wojny światowej został aresztowany przez Niemców w ramach brutalnej akcji wymierzonej w krakowskich profesorów (Sonderaktion Krakau). Przeżył obóz koncentracyjny w Dachau, a po uwolnieniu natychmiast zaangażował się w tajne nauczanie na UJ. W latach powojennych (1946-1950) pełnił m.in. funkcję wiceministra spraw zagranicznych oraz posła na Sejm.
Jak profesor „uratował” Bieszczady dla Polski?
Największa zasługa profesora Leszczyckiego dla miłośników polskich gór wiąże się z jego rolą eksperta i rzeczoznawcy ds. delimitacji granic podczas kluczowych konferencji międzynarodowych (w tym w Poczdamie). To on odpowiadał za wytyczanie południowej granicy z Czechosłowacją oraz wschodniej ze Związkiem Radzieckim.
Dzięki potężnej wiedzy geograficznej, genialnej argumentacji oraz dyplomacji profesora Leszczyckiego, do terytorium Polski włączono obszar o powierzchni około 320 km². To właśnie jego zasługa, że w granicach RP znalazły się:
- Gniazdo Tarnicy i Halicza,
- Malownicza dolina Wołosatego,
- Tereny na południe od doliny Sanu, aż po same Sianki.
Bez jego twardego stanowiska mapa dzisiejszych polskich Bieszczadów wyglądałaby zupełnie inaczej, a Bieszczadzki Park Narodowy straciłby swoje najpopularniejsze szlaki.
Pamięć na 119 urodziny
W związku z wpisaniem nowej nazwy na mapy, w regionie ruszają wydarzenia przybliżające postać profesora. Kilka dni temu, 8 maja 2026 roku, dokładnie w 119. rocznicę urodzin naukowca, w Kinie „Otryt” w Lutowiskach odbyła się konferencja popularno-naukowa pt. „W Bieszczady – szlakiem zasług Profesora Stanisława Leszczyckiego”. Dyrektor BdPN, dr Ryszard Prędki, podkreślił podczas niej, jak kluczowe dla ochrony bieszczadzkiej przyrody i rozwoju turystyki było uratowanie tego zakątka Karpat Wschodnich.
Wędrując w tym sezonie na Halicz i Rozsypaniec, warto na chwilę zatrzymać się na wysokości 1224 metrów i pomyśleć o człowieku, który wywalczył dla nas te piękne połoniny.
Źródło: Bieszczadzki Park Narodowy
