27 stycznia to data, która w kalendarzu historycznym świata zajmuje miejsce szczególne. W rocznicę wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Z tej okazji Muzeum w Przeworsku przypomina o żydowskiej społeczności naszego miasta, pokazując unikalne dzieło ze swoich zbiorów – drzeworyt przedstawiający nieistniejącą już przeworską synagogę.
Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu został ustanowiony przez ONZ w 2005 roku. Data 27 stycznia bezpośrednio nawiązuje do wydarzeń z 1945 roku, kiedy to żołnierze otworzyli bramy niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. To święto ma na celu nie tylko uczczenie pamięci milionów zamordowanych, ale też przypominanie o świecie, który bezpowrotnie zniknął w wyniku działań wojennych i nienawiści.
Przeworska bożnica na grafikach Kopystyńskiego
W ramach upamiętnienia tego dnia, przeworskie muzeum zaprezentowało wyjątkowe dzieło ze swojej kolekcji. Jest to drzeworyt zatytułowany „Przed bożnicą”, autorstwa Stanisława Kopystyńskiego. Artysta ten, urodzony w pobliskim Jarosławiu w 1893 roku, był wybitnym malarzem i grafikiem, a także założycielem Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, które do dziś nosi jego imię.
Grafika powstała w latach 30. XX wieku i stanowi część cyklu ukazującego architekturę sakralną południowo-wschodniej Polski. Kopystyński uwiecznił na niej przedsionek przeworskiej synagogi, przed którym widać grupkę religijnych Żydów. To bezcenny zapis wyglądu obiektu, który przez stulecia był sercem żydowskiej dzielnicy w Przeworsku.
Historia ukryta w przewodniku
Przeworska synagoga, której fragment widzimy na drzeworycie, istniała w latach 1629-1939. Jej kres, podobnie jak kres społeczności żydowskiej w naszym mieście, przyniósł wybuch II wojny światowej.
Dla osób, które chciałyby głębiej poznać losy dawnych mieszkańców Przeworska, muzeum poleca wydany w ubiegłym roku przewodnik „Niedokończona sukienka – świat Basi Rosenberg”. Publikacja opracowana przez Małgorzatę Wołoszyn w przejmujący sposób przybliża świat, którego symbolem na muzealnej wystawie jest dziś grafika Kopystyńskiego.
Wspominając ofiary Holokaustu, warto zatrzymać się przy takich pamiątkach. Pozwalają one zrozumieć, że historia zagłady to nie tylko wielkie liczby, ale przede wszystkim konkretne miejsca i ludzie, którzy przez wieki współtworzyli tożsamość naszego miasta.
Źródło informacji: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo – Parkowy
