W związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej komentarzami dotyczącymi dalszych losów obrazu „Madonna z Dzieciątkiem”, Dyrektor Muzeum w Przeworsku wydał oficjalne oświadczenie. Wyjaśnia w nim status prawny dzieła, jego historię oraz obecną sytuację, podkreślając jednocześnie, że obraz pozostanie w Przeworsku co najmniej do lipca 2027 roku.
Odzyskany z Japonii, wrócił do domu
Obraz, przypisywany Alessandro Turchiemu, pochodzi z przedwojennych zbiorów Książąt Lubomirskich i stanowił ozdobę Pałacu w Przeworsku. Zrabowany przez Niemców na początku II wojny światowej, został odnaleziony w Japonii i odzyskany dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kwietniu 2023 roku.
Jak podkreśla dyrektor muzeum, od samego początku zabiegał on, aby dzieło, będące własnością Skarbu Państwa, powróciło do swojego historycznego miejsca. Dzięki umowom depozytowym, od 2 sierpnia 2023 roku obraz jest eksponowany w Salonie Różowym Pałacu Lubomirskich i pozostanie tam na mocy obecnej umowy co najmniej do 30 lipca 2027 roku.
Kwestia autorstwa i dalszych losów
W oświadczeniu poruszono również kwestię autorstwa obrazu. Choć początkowo przypisywano go Turchiemu, dalsze badania Ministerstwa Kultury wykluczyły tę atrybucję. Ustalenie autora wymaga dalszych, kompleksowych badań.
Najważniejszą kwestią jest jednak przyszłość obrazu po 2027 roku. Dyrektor zaznacza, że obecna umowa nie przesądza o stałym miejscu ekspozycji, a decyzje w tej sprawie należą do właściciela, czyli Skarbu Państwa. Jednocześnie podkreśla, że ewentualne przeniesienie obrazu będzie miało wymiar nie tylko muzealny, ale i społeczny, stając się elementem debaty o ochronie lokalnego dziedzictwa.
Poniżej publikujemy pełną treść oświadczenia Dyrektora Muzeum w Przeworsku z dnia 14 stycznia 2026 roku:
OŚWIADCZENIE
DYREKTORA MUZEUM W PRZEWORSKU
W związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej komentarzami dotyczącymi Obrazu „Madonna z Dzieciątkiem”, jednego z dzieł będących polską stratą wojenną, Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy przedstawia następujące informacje:
Obraz „Madonna z Dzieciątkiem” (olej na płótnie), przypisywany Alessandro Turchiemu (1578–1649), pochodzący z przedwojennych zbiorów Książąt Lubomirskich w Pałacu w Przeworsku, stanowi obecnie własność Skarbu Państwa. Obraz wraz z innymi cennymi dziełami został zagrabiony i wywieziony z Pałacu w Przeworsku przez Niemców na początku II wojny światowej.
Dzieło zostało odzyskane w dniu 20 kwietnia 2023 r. jako ogromny sukces wielomiesięcznych prac Departamentu Restytucji Dóbr Kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Była to pierwsza w historii polska strata wojenna odnaleziona na Dalekim Wschodzie w Japonii.
Po odzyskaniu Obrazu decyzje dotyczące jego dalszego losu były podejmowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz procedurami właściwymi dla dzieł należących do Skarbu Państwa.
Dyrektor Muzeum od początku zabiegał, aby Obraz był użyczony do Muzeum w Przeworsku i na podstawie obowiązujących umów depozytowych i użyczenia długoterminowego Obraz od 2 sierpnia 2023 roku, eksponowany jest obecnie w Salonie Różowym Pałacu Lubomirskich (siedzibie Muzeum), i pozostanie tam co najmniej do dnia 30 lipca 2027 roku. Dzieło jest dostępne dla zwiedzających w ramach stałej ekspozycji muzealnej.
W kwestii autorstwa Obrazu: po jego odzyskaniu prowadzono analizy i konsultacje specjalistyczne. Obecnie w oficjalnej dokumentacji muzealnej w tym zapisach umowy użyczenia – Obraz widnieje jako dzieło przypisywane Alessandro Turchiemu (1578–1649) lub jego kręgowi. Jednakże w toku gromadzenia informacji o Obrazie przez pracowników Departamentu Restytucji Dóbr Kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wykluczono autorstwo Turchiego. Bez przeprowadzenia kompleksowych badań Obrazu trudno określić, czyim jest on dziełem. Kwestia atrybucji pozostaje przedmiotem dalszych badań naukowych, co jest naturalne w przypadku dzieł tej klasy.
Muzeum w Przeworsku, jako instytucja kultury odpowiedzialna za opiekę nad zbiorami, od początku przekazywało właściwym instytucjom informacje merytoryczne dotyczące znaczenia Obrazu dla historii Przeworska, Ordynacji Przeworskiej oraz Pałacu Lubomirskich. Stanowisko Muzeum ma charakter ekspercki i wynika z analizy kontekstu historycznego oraz kulturowego dzieła.
Pozostawienie Obrazu w Przeworsku znajduje uzasadnienie w jego ścisłym związku historycznym z Pałacem Lubomirskich oraz dziedzictwem Ordynacji Przeworskiej. Obraz znajduje się w dobrym stanie zachowania i jest eksponowany oraz zabezpieczony zgodnie z obowiązującymi standardami. Umowa użyczenia długoterminowego nie przesądza o przyszłym, stałym miejscu ekspozycji dzieła po jej zakończeniu, a ewentualne dalsze decyzje w tym zakresie pozostają w gestii Właściciela i właściwych organów administracji publicznej.
Ewentualne dalsze decyzje dotyczące miejsca ekspozycji Obrazu będą miały wymiar nie tylko muzealny, lecz także społeczny i wizerunkowy dla regionu, w szczególności w kontekście ochrony lokalnego dziedzictwa kulturowego oraz jego roli w budowaniu tożsamości i atrakcyjności Podkarpacia. Sprawa ta wykracza tym samym poza wąski zakres zagadnień konserwatorskich i może stać się istotnym elementem szerszej debaty publicznej dotyczącej relacji pomiędzy instytucjami centralnymi, a dziedzictwem historycznie związanym z określonym miejscem. Z tego względu Muzeum pozostaje otwarte na dalszy dialog z zainteresowanymi instytucjami i środowiskami w ramach obowiązujących procedur.
Pragnę podkreślić, iż Muzeum w Przeworsku pozostaje instytucją kultury działającą poza bieżącymi sporami politycznymi, koncentrując się na ochronie dziedzictwa kulturowego, jego rzetelnym opracowaniu naukowym oraz udostępnianiu społeczeństwu w miejscu historycznie związanym z dziejami prezentowanego dzieła.
Przeworsk, 14 stycznia 2026 r.
Źródło: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy
