W niedzielę, 20 września 2026 roku, w wieku 95 lat odszedł Stanisław Niemczak – naoczny świadek historii, bratanek błogosławionej Wiktorii Ulmy oraz niestrudzony dokumentalista dziejów Markowej. Zmarły odegrał kluczową rolę w zachowaniu pamięci o męczeństwie rodziny Ulmów: to z jego inicjatywy wystąpiono o pośmiertne nadanie Józefowi i Wiktorii tytułów Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, a zebrane przez niego relacje i materiały zasiliły proces beatyfikacyjny, powstanie markowskiego muzeum oraz budowę pomnika. Uroczystości pogrzebowe zaplanowano na czwartek, 24 września, na cmentarzu komunalnym w Łańcucie. Odejście Stanisława Niemczaka to bolesna strata dla całej społeczności Podkarpacia oraz badaczy historii II wojny światowej, dla których był bezpośrednim łącznikiem z tragicznymi wydarzeniami z marca 1944 roku.
Stanisław Niemczak urodził się w 1930 roku w Markowej jako najstarszy syn Józefa Niemczaka oraz Marii z domu Szpytma. Jako bliski krewny Wiktorii Ulmy (z domu Niemczak), od wczesnych lat powojennych czuł osobisty obowiązek dokumentowania faktów związanych z ukrywaniem Żydów oraz niemiecką zbrodnią na swoich bliskich. Jego systematyczna, wieloletnia praca dokumentacyjna przyniosła bezcenne owoce:
- zainicjował formalne starania o nadanie Józefowi i Wiktorii Ulmom zaszczytnego tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata,
- zgromadzone przez niego świadectwa i dowody historyczne stanowiły istotny wkład w proces beatyfikacyjny Samarytan z Markowej,
- doprowadził do wzniesienia pomnika rodziny Ulmów w rodzinnej miejscowości,
- przekazał unikatowe zbiory i wiedzę, które posłużyły do ukształtowania wystawy stałej w Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.
„Jako naoczny świadek historii, przez całe swoje życie z oddaniem gromadził materiały dokumentujące losy Józefa i Wiktorii Ulmów. […] Ś.P. Stanisław Niemczak był również wnioskodawcą o nadanie tytułu «Sprawiedliwych wśród Narodów Świata» patronom naszego Muzeum” – wspomina zmarłego zespół Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej.
Zainteresowania historyczne zmarłego nie ograniczały się wyłącznie do dziejów najbliższej rodziny. Stanisław Niemczak poświęcił wiele lat na badanie losów innych mieszkańców Markowej, którzy wykazali się męstwem na polach bitew.
Własnoręcznie opracował szczegółowe biogramy krajan odznaczonych najwyższymi polskimi orderami wojskowymi – Orderem Virtuti Militari oraz Krzyżem Walecznych. Kompletną dokumentację wraz z historycznymi opisami zdeponował w Towarzystwie Przyjaciół Markowej, a przygotowane biografie zaprezentowano szerszej publiczności podczas ekspozycji „Markowa – czas i ludzie”.
Ostatnie pożegnanie w Łańcucie
Rodzina, przyjaciele, przedstawiciele instytucji kultury oraz mieszkańcy regionu odprowadzą zmarłego w jego ostatnią drogę pod koniec tygodnia:
- data: 24 września 2026 r. (czwartek)
- godzina: 12:00
- miejsce: Kaplica Cmentarna na cmentarzu komunalnym w Łańcucie
Źródło: Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej Zdjęcia: TPM
