Mieszkańcy Przeworska i okolic, którzy zauważą w środowisku inwazyjne gatunki obce (IGO) – takie jak niebezpieczny barszcz kaukaski, inwazyjny rdestowiec czy niszczące brzegi nutrie – powinni niezwłocznie poinformować o tym Urząd Miasta Przeworska lub właściwą gminę. Samorządowcy apelują, aby nie usuwać roślin ani nie odławiać zwierząt na własną rękę, lecz przekazać dokładne informacje wraz ze zdjęciem urzędnikom, którzy uruchomią procedury ochronne i przekażą sprawę do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.
Inwazyjne Gatunki Obce to rośliny i zwierzęta sprowadzone spoza rodzimego ekosystemu, które bez naturalnych wrogów błyskawicznie się rozrastają, wypierają rodzimą florę i faunę oraz stanowią realne zagrożenie dla środowiska, rolnictwa, a w niektórych przypadkach również dla zdrowia ludzi.
Dlaczego obecność IGO jest groźna?
Gatunki inwazyjne w nowych warunkach klimatycznych i siedliskowych nie napotykają barier biologicznych. W efekcie zajmują kolejne tereny wzdłuż rzek, łąk czy miejskich nieużytków, degradując naturalne ekosystemy i niszcząc infrastrukturę.
Wśród najczęściej wymienianych przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska (GDOŚ) gatunków stwarzających zagrożenie znajdują się:
- Barszcze kaukaskie – rośliny wydzielające parzące olejki eteryczne,
- Rdestowce – szybko rosnące krzewiaste byliny niszczące podłoże,
- Nutrie – inwazyjne gryzonie uszkadzające wały przeciwpowodziowe i brzegi zbiorników wodnych.
Pamiętajmy: nie każda obca roślina spotkana w ogrodzie czy lesie jest gatunkiem inwazyjnym. Status IGO posiadają wyłącznie organizmy ujęte w oficjalnych wykazach unijnych i krajowych.
Jak krok po kroku zgłosić inwazyjny gatunek w urzędzie?
Zgłoszenie nowego stanowiska pozwala służbom ochrony środowiska na podjęcie szybkich działań zaradczych, takich jak izolacja populacji czy bezpieczna likwidacja ogniska.
- Zrób wyraźne zdjęcie: Sfotografuj roślinę lub zwierzę z bliska oraz w kontekście otoczenia, co ułatwi ekspertom jednoznaczną identyfikację.
- Zanotuj lokalizację i datę: Określ dokładne miejsce (np. numer działki, współrzędne GPS lub charakterystyczne punkty orientacyjne w terenie).
- Oszacuj skalę: Podaj przybliżoną powierzchnię zajmowaną przez rośliny lub liczbę zaobserwowanych osobników zwierząt.
- Przygotuj dane kontaktowe: Wskaż swoje imię, nazwisko oraz numer telefonu lub e-mail, aby urzędnicy mogli dopytać o szczegóły.
- Wyślij formularz do gminy: Zgłoszenie przekaż do Urzędu Miasta Przeworska (lub urzędu gminy właściwego dla miejsca obserwacji) osobiście w formie papierowej, drogą elektroniczną (ePUAP) lub mailowo.
Szczegółowa instrukcja dostępna na portalu gov.pl
Co dzieje się ze zgłoszeniem po przekazaniu do urzędu?
Po wpłynięciu informacji gmina weryfikuje kompletność danych i przesyła wniosek do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ). Informacje trafiają do ogólnopolskiego Centralnego Rejestru Danych o IGO, a zweryfikowane punkty są nanoszone na mapy w Geoserwisie GDOŚ.
Na tej podstawie powołane służby podejmują ukierunkowane działania: eliminację stanowiska, ograniczenie liczebności lub bezpieczną izolację danego gatunku. Pełne wykazy inwazyjnych roślin i zwierząt można sprawdzić na oficjalnym portalu Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.
Czym dokładnie są Inwazyjne Gatunki Obce (IGO)?
To organizmy nierodzime, które po trafieniu do nowego środowiska doskonale się adaptują, szybko rozmnażają i nie napotykają naturalnych wrogów. W efekcie wygrywają konkurencję pokarmową z rodzimymi gatunkami, drapieżniczo je eliminują, roznoszą niebezpieczne pasożyty oraz trwale zaburzają funkcjonowanie całych ekosystemów.
W jaki sposób IGO trafiają do środowiska w Polsce?
Rozprzestrzenianie się gatunków inwazyjnych to w głównej mierze efekt rozwoju globalnego handlu, transportu oraz nieodpowiedzialnych zachowań człowieka:
Wypuszczanie zwierząt domowych i roślin z hodowli: porzucanie ryb akwariowych, żółwi, płazów lub roślin w przydrożnych rowach, stawach czy spuszczanie ich do kanalizacji.
Brak ostrożności w ogrodnictwie i leśnictwie: sadzenie ekspansywnych roślin ozdobnych w parkach i ogrodach (np. nawłoć kanadyjska, klon jesionolistny) oraz gatunków użytkowych (dąb czerwony, łubin trwały).
Transport globalny i turystyka: przewożenie mikroorganizmów w wodach balastowych statków, na kadłubach, w przewożonym drewnie oraz przywożenie przez turystów egzotycznych „pamiątek” w postaci sadzonek czy owoców ze szkodnikami.
Jakie realne szkody wywołują gatunki inwazyjne?
Ekologiczne: masowe wypieranie rodzimych roślin i zwierząt oraz zaburzanie łańcuchów pokarmowych.
Gospodarcze: ogromne straty w rolnictwie, leśnictwie, rybołówstwie oraz niszczenie infrastruktury (w skali zaledwie kilku dużych państw straty szacuje się na ok. 100 miliardów dolarów rocznie).
Zdrowotne: przenoszenie groźnych dla ludzi i zwierząt hodowlanych patogenów oraz bezpośrednie zagrożenia (np. poparzenia skóry).
Jakie są przykłady groźnych IGO spotykanych w kraju?
Żółw ozdobny (Trachemys scripta): Obejmuje m.in. podgatunki czerwonolicego, żółtobAttributesbrzuchego i żółtolicego. Pochodzi z Ameryki Północnej i w wyniku bezmyślnego wyrzucania przez hodowców występuje w zbiornikach wodnych w niemal całej Polsce. Może żyć do 50 lat, a samice osiągają do 30 cm długości skorupy. Stanowi bezpośrednie zagrożenie dla rzadkiego, rodzimego żółwia błotnego, jest drapieżnikiem polującym na małe zwierzęta i roznosi groźne pasożyty.
Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima): Drzewo o dużej sile wzrostu, sadzone dawniej jako roślina ozdobna. Wytwarza specjalne toksyny hamujące rozwój sąsiednich roślin, całkowicie je zagłuszając. Posiada niezwykle silny i ekspansywny system korzeniowy, który rozsadza fundamenty budynków oraz niszczy podziemne kanały ściekowe.
Źródło: Urząd Miasta Przeworska / Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ)
