Mieszkańcy powiatu przeworskiego i całego Podkarpacia obchodzą 11 lipca Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej. Oficjalny komunikat Gminy Przeworsk przypomina o tragicznych wydarzeniach z lat 1939–1947, kiedy z rąk formacji OUN i UPA zginęło ponad 120 tysięcy Polaków. Przypadająca na dzisiaj rocznica upamiętnia tzw. Krwawą Niedzielę z 11 lipca 1943 roku, która stanowiła apogeum masowych mordów na Kresach Wschodnich. Współczesne analizy historyczne jednoznacznie klasyfikują te czyny jako zbrodnię ludobójstwa, a pamięć o tamtych wydarzeniach pozostaje stałym elementem tożsamości narodowej w naszym regionie.
Krwawa Niedziela 1943 roku – apogeum rzezi na wsiach
Najczarniejsza karta historii Kresów Wschodnich zapisała się w lipcu 1943 roku. Ukraińscy nacjonaliści zaplanowali masową akcję eksterminacyjną w taki sposób, aby zaskoczyć bezbronną ludność cywilną podczas niedzielnych nabożeństw.
Skala i obszar tragicznych wydarzeń historycznych:
- Skoordynowany atak – 11 lipca 1943 roku oddziały UPA uderzyły jednocześnie w około 100 miejscowościach, mordując Polaków zgromadzonych w kościołach i domach.
- Geografia zbrodni – czystki etniczne objęły województwa wołyńskie, tarnopolskie, stanisławowskie, lwowskie i poleskie, a także tereny dzisiejszego województwa lubelskiego oraz podkarpackiego.
- Profil ofiar – agresja była wymierzona głównie w ludność wiejską; niszczono całe majątki, palono domostwa i zrównywano z ziemią całe wsie, co doprowadziło do masowego uchodźstwa setek tysięcy Polaków.
Najnowsze szacunki polskich badaczy. Ponad 120 tysięcy ofiar
W świetle współczesnego międzynarodowego prawodawstwa, zbrodnie popełnione przez ukraińskie formacje nacjonalistyczne są bezsprzecznie kwalifikowane jako ludobójstwo. Polscy historycy i badacze na przestrzeni lat weryfikowali spisy ofiar, co pozwoliło na dokładniejsze określenie skali tragedii.
Według najnowszych, oficjalnych szacunków polskich badaczy, w latach 1939–1947 z rąk ukraińskich struktur nacjonalistycznych (OUN, UPA i innych formacji) życie straciło nawet ponad 120 tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej. Tragiczny bilans rozkłada się niemal po równo: około 60 tysięcy osób zginęło na Wołyniu, a kolejne co najmniej 60 tysięcy poniosło śmierć na obszarze Małopolski Wschodniej, Polesia oraz Lubelszczyzny.
Dla mieszkańców Podkarpacia, z racji bliskości geograficznej i więzów rodzinnych z dawnymi Kresami, 11 lipca to dzień szczególnej zadumy, modlitwy oraz oficjalnych uroczystości patriotycznych.
Jak samodzielnie odszukać historię przodków z Kresów?
Narodowy Dzień Pamięci często skłania mieszkańców powiatu przeworskiego do poszukiwania informacji o swoich krewnych, którzy ucierpieli w czasie wydarzeń na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Zobacz, jak krok po kroku rozpocząć poszukiwania genealogiczne.
Krok 1: Przeszukaj internetową bazę Instytutu Pamięci Narodowej
Rozpocznij od odwiedzenia oficjalnego portalu „Ofiary terroryzmu i represji pod okupacją niemiecką” oraz baz danych IPN dedykowanych Kresom. Wpisz nazwisko rodowe i miejscowość, z której pochodzili Twoi bliscy – systemy zawierają tysiące zdigitalizowanych kartotek osób poszkodowanych i zamordowanych.
Krok 2: Skorzystaj z zasobów Archiwów Państwowych i bazy Pradziad
Jeśli znasz parafię lub miejscowość na terenie dawnego województwa lwowskiego, stanisławowskiego czy wołyńskiego, sprawdź bazę PRADZIAD (Baza Ksiąg Metrykalnych i Stanu Cywilnego). Pozwoli Ci to ustalić, w którym polskim archiwum (często w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie) przechowywane są ocalałe księgi chrztów, ślubów i zgonów z tamtych terenów.
Krok 3: Zgłoś się do stowarzyszeń kresowych i bazy Ośrodka KARTA
Skontaktuj się z organizacjami zrzeszającymi potomków Kresowian na Podkarpaciu lub przeanalizuj „Indeks Represjonowanych” prowadzony przez Ośrodek KARTA. Wolontariusze i historycy z tych instytucji dysponują prywatnymi listami i relacjami świadków, które nie zawsze trafiły do oficjalnego obiegu państwowego, a mogą zawierać bezcenne informacje o Twojej rodzinie.
Źródło: Gmina Przeworsk / Materiały Historyczne IPN
