Na pograniczu dawnych ostępów Puszczy Karpackiej i Sandomierskiej, na falistej mapie Pogórza Dynowskiego zwanej Progiem Karpackim, rozciąga się Gać – wieś wyjątkowa nie tylko przez swoją historię, ale i ducha, który ją zamieszkuje. Miejsce to, choć głęboko zakorzenione w przeszłości, nieustannie otwiera się na przyszłość, łącząc tradycję z nowoczesnością, spokój z aktywnością, dziedzictwo z rozwojem.
Pierwsza udokumentowana wzmianka o Gaci pochodzi z 1375 roku, kiedy to Otton Pilecki, właściciel Łańcuta, wspomniał ją jako część swoich dóbr. Ale historia tej ziemi sięga znacznie głębiej. Dowodzi tego sensacyjne odkrycie z 1909 roku – cmentarzysko ciałopalne z II–III wieku n.e., zawierające aż 180 grobów popielnicowych, bogato wyposażonych w broń, naczynia i ozdoby. Znaleziska te dały nazwę jednej z najważniejszych kultur archeologicznych Polski – kulturze przeworskiej.
Duch i wiara – dziedzictwo sakralne i społeczne
Zabytkowy kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z 1893–1894 roku reprezentuje architekturę neobarokową, będąc nie tylko miejscem kultu, ale i symbolem trwałości lokalnej wspólnoty. To jednak nie jedyny duchowy wymiar Gaci.
W latach 30. XX wieku powstał tu Orkanowy Uniwersytet Ludowy – dzieło Ignacego i Zofii Solarzów. Miejsce to, obecnie siedziba Środowiskowego Domu Samopomocy, było ośrodkiem edukacji i wychowania opartego na ideach wolności, samorozwoju i pracy u podstaw.
Pamięć i tożsamość
W samym centrum wsi stoi pomnik upamiętniający rozstrzelanie czterech mieszkańców Gaci przez niemieckich okupantów w nocy z 13 na 14 lipca 1943 roku. Figurę Frasobliwego, czuwającego nad miejscem pamięci, wyrzeźbił prof. Paul Wojtyna z krakowskiej ASP. To symbol bolesnej, ale żywej pamięci o przeszłości, która wciąż rezonuje w sercach mieszkańców.
Społeczność, która tętni życiem
Gać to także wyjątkowy model funkcjonowania społeczności lokalnej. Od ponad 100 lat działa tu Koło Gospodyń Wiejskich, które dba o przekazywanie tradycji i kulinarnych sekretów młodszym pokoleniom. Obok niego funkcjonują Regionalny Zespół Pieśni i Tańca „Gacoki” oraz Kapela „Gacoki”, które promują kulturę regionu i występują z sukcesami na scenach ogólnopolskich – m.in. uhonorowane zostały Nagrodą im. Oskara Kolberga.
W miejscowości działa także Orkiestra Dęta OSP, która od 1989 roku wystąpiła już około tysiąca razy. Jej działalność, podobnie jak działalność Ochotniczej Straży Pożarnej, oparta jest na oddaniu i pracy społecznej. Strażacy, aktywni od 1905 roku, nie tylko gaszą pożary, ale też organizują życie kulturalne i społeczne wsi.
Nowoczesność i ekologia
Choć wieś zachowuje wiejski charakter, nie brakuje tu nowoczesnych rozwiązań. Zdalne odczyty liczników wody, elektroniczny obieg dokumentów, e-usługi czy czujniki jakości powietrza na budynku szkoły to tylko przykłady, jak Gać potrafi korzystać z dobrodziejstw technologii.
Sport i rekreacja
Dumni mogą być mieszkańcy także z nowoczesnego stadionu LKS „Gacovia” Gać, który pełni funkcję sportowego serca wsi. Wiele wydarzeń odbywa się również na scenie miejscowego amfiteatru.
Gać to także miejsce pamięci i rozwoju duchowego – kapliczka św. Floriana upamiętnia 100-lecie OSP, a izba pamięci strażackiej przypomina o bohaterstwie i poświęceniu lokalnej społeczności.
Wieś pełna zmysłów
Gać pachnie domowym chlebem, brzmi muzyką ludową, mieni się barwami haftów i strojów regionalnych. Tutaj człowiek czuje się częścią większej całości – wspólnoty, krajobrazu, historii. Spacerując wśród pól, odpoczywając w agroturystyce „Wysoka Trawa” czy obserwując życie kulturalne w Gminnym Ośrodku Kultury – można zrozumieć, że Gać nie jest zwykłą wsią.
To miejsce, gdzie przeszłość inspiruje przyszłość, a codzienność splata się z marzeniem o harmonijnym, pełnym życiu. Gać nie potrzebuje wielkich słów – wystarczy tu przyjechać i dać się porwać jej niezwykłemu rytmowi.
fot. Piękna Wieś
