Dziś Muzeum w Przeworsku przybliża historię kardynała Jana Puzyny i jego udział w konklawe 1903 roku.
Gdy oczy świata zwrócone są na Kaplicę Sykstyńską w czasie każdego kolejnego konklawe, mało kto pamięta, że 120 lat temu wydarzenie to miało również… przeworski akcent. W 1903 roku, podczas jednego z najbardziej kontrowersyjnych konklawe w historii Kościoła, decydującą rolę odegrał duchowny, który dwie dekady wcześniej pełnił posługę duszpasterską właśnie w Przeworsku.
Mowa o kardynale Janie Maurycym Puzynie, który w latach 1879–1880 był wikariuszem w parafii pw. Ducha Świętego. Młody ksiądz, mający już tytuł doktora prawa, wspierał wówczas pracę proboszcza ks. Ludwika Boczkowskiego. Choć jego pobyt w naszym mieście trwał niewiele ponad rok, pozostawił po sobie ślad, a dalsza kariera duchownego okazała się spektakularna.
Z Przeworska trafił do Przemyśla, gdzie został wicerektorem seminarium. W kolejnych latach objął funkcję biskupa pomocniczego Lwowa, potem biskupa krakowskiego, a w 1901 roku został wyniesiony do godności kardynalskiej.
Właśnie jako kardynał krakowski wziął udział w konklawe zwołanym po śmierci Leona XIII. Faworytem do objęcia tronu papieskiego był wówczas kardynał Mariano Rampolla, jednak jego kandydatura budziła niepokój cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa I. Obawiając się profrancuskiej polityki Rampolli, cesarz postanowił skorzystać z przysługującego mu jeszcze wówczas prawa weta – ekskluzywy.
To właśnie kardynał Puzyna został wyznaczony do zgłoszenia ekskluzywy w imieniu cesarza. Uczynił to podczas głosowań 3 sierpnia 1903 r., wywołując burzę wśród kardynałów. Część z nich uznała to za niedopuszczalną ingerencję świeckiego władcy w sprawy Kościoła, ale decyzji nie można było cofnąć. Ostatecznie nowym papieżem został kardynał Giuseppe Sarto, który przyjął imię Pius X.
Zaledwie rok później, nowy papież zlikwidował prawo veta, kończąc epokę świeckich wpływów na wybór głowy Kościoła.
Kardynał Puzyna zapisał się w historii nie tylko jako hierarcha, który po raz ostatni użył ekskluzywy, ale również jako ten, którego działania – pośrednio – doprowadziły do wyboru papieża kanonizowanego później jako św. Pius X.
To właśnie z Przeworska wyruszył w drogę, która uczyniła go jednym z najbardziej wpływowych duchownych swojej epoki. Dziś, po latach, możemy spojrzeć na jego historię z lokalnej perspektywy – z dumą i refleksją.
Opracowanie: dr Szymon Wilk
(Muzeum w Przeworsku – Zespół Pałacowo-Parkowy)
Źródło: Muzeum Przeworsk
